Filar polskiego sektora mleczarskiego, a jednocześnie istny “dominator” światowej hodowli mlecznej, który słynie z rekordowej wydajności.
Co warto wiedzieć o rasie bydła HF? Poznaj pochodzenie, cechy, wygląd, a także zasady hodowli i żywienia oraz profilaktyki zdrowotnej.
Krowy holsztyńsko-fryzyjskie – co warto wiedzieć?
Holsztyńsko-fryzyjska to klasyczna rasa bydła mlecznego. Jej charakterystyczne cechy budowy to niezbyt długa głowa osadzona na cienkiej i długiej szyi, wydłużony tułów z płasko ożebrowaną klatką piersiową, a także długie, pionowe kończyny z twardymi racicami. Samice HF mają duże, wysoko zawieszone wymiona – o szerokiej i długiej podstawie.
Krowy osiągają w kłębie 140 – 150 cm i masę 600 – 700 kg. Z kolei buhaje są około 160 – 175 cm wysokości oraz blisko 800 kilogramów masy.
Jeśli chodzi o nazwę – „Holstein” była używana przez hodowców niemieckich i amerykańskich. Z kolei „Friesian” – przez Holendrów, Brytyjczyków i Skandynawów. Pod koniec XIX wieku zaczęła funkcjonować wspólna nazwa Holstein-Friesian.
Odmiany krów rasy bydła holsztyńsko-fryzyjskiego
- HO (Holstein) – dominująca, czarno-biała o nieregularnych plamach, krótkiej i lśniącej sierści. Stanowi ok. 95% polskiego pogłowia krów mlecznych.
- RW (Red-White, czasem MRY – Meuse-Rhine-Yssel) – czerwono-biała, efekt recesywnego genu red factor. Stanowi ok. 3,5% pogłowia, wyróżnia się nieco większą odpornością na stres cieplny i niższą wydajnością mleka przy wyższej zawartości tłuszczu oraz białka.
Jak wygląda hodowla HF? Zachowanie, temperament, warunki.
Krowy tej rasy mają żywy temperament, ale jednocześnie są łagodne i przyjaźnie nastawione do człowieka. Przy spokojnej, konsekwentnej obsłudze bardzo szybko przyzwyczajają się do schematów doju, podgarniania paszy, korekcji racic itp. To także odmiana, która doskonale adaptuje się do robotów udojowych.
Z drugiej strony osobniki HF są bardziej wrażliwe na stres niż rasy podwójnego użytkowania. Krzyki, nagłe ruchy, mieszanie grup – to wszystko wywołuje u nich realny spadek mleczności. Z kolei w systemach pastwiskowych są mniej „samowystarczalne” niż rasy lokalne i wymagają większego nadzoru.
Dlatego najlepiej sprawdzają się w systemie wolnostanowiskowym z legowiskami boksowymi, w klimacie umiarkowanym. Naturalnie, przy stałym dostępie do paszy i wody.
Żywienie krów holsztyńsko-fryzyjskich – co i ile jedzą?
Z uwagi na produkcję mleka – żywienie to fundament rentowności hodowli. Krowa w szczycie laktacji potrzebuje odpowiednich dawek paszy zapewniającej energię oraz stanowiącej źródło wartościowego białka. Główne komponenty to: kiszonka z kukurydzy, kiszonka z traw lub lucerny, śruta sojowa, rzepakowa i zbożowa, a także dodatki mineralno-witaminowe.
Objętość oraz procentowy udział każdego z wyżej wymienionych elementów zależy od wieku krowy, stadium rozwoju, a także specyfiki konkretnej hodowli.
Na co uważać? Choroby i problemy zdrowotne charakterystyczne dla tej rasy.
Wysoka wydajność ma jednak swoją cenę, która sprawia, że hodowcy HF muszą być przygotowani na takie zagrożenia, jak:
- Mastitis (zapalenie wymienia), które dotyka nawet do 15 – 25% krów.
- Kulawizny, które mogą dotyczyć nawet około 20 – 30% stada.
- Problemy z rozrodem (głównie ze względu na ich wydajność).
Zagrożenia stanowią także: ketoza, kwasica żwacza, porażenie poporodowe, zatrzymanie łożyska, metritis. Przemieszczenie trawieńca, a także choroby zakaźne typu BVD, IBR, paratuberkuloza, neosporoza
Przeznaczenie hodowlane – ile mleka daje krowa rasy HF?
Wydajność laktacyjna tych krów kształtuje się następująco (wartości przybliżone):
- średnie stada: 8500 – 11 000 kg mleka w 305-dniowej laktacji,
- czołowe stada: 12 000 – 14 000 kg w 305-dniowej laktacji,
W składzie mleka od HF znajduje się około 3,9 – 4,2% tłuszczu oraz średnio 3,2 – 3,6% białka. Zawartość laktozy to natomiast ok. 4 – 5%.
Czy ta odmiana bydła nadaje się na opas?
Tak, choć należy uczciwie zaznaczyć, że ze względu na główne przeznaczenie (czytaj: produkcja mleczna) – na tzw. mięso trafiają głównie osobniki męskie. Mięso HF ma niższą kruchość i marmurkowatość niż u typowych ras mięsnych. Aczkolwiek, przy odpowiednim opasie, jest w stanie osiągać akceptowalną przez skupy jakość.
Ile kosztują sztuki tej rasy? Ceny krów i jałówek holsztyńsko-fryzyjskich.
Jak pewnie się domyślasz – ceny na polskim rynku są zmienne, przez co informacje, które zawarliśmy w tym wpisie zaraz mogą się zdezaktualizować. Mimo wszystko – spróbujemy podać choćby “widełki”.
Orientacyjne stawki za jałówki cielne zaczynają się zazwyczaj od około 10 000 złotych. Z kolei cena tzw. wieloródek to około 4000 – 9000 zł za sztukę. Byki są dużo tańsze, a koszty ich zakupu mieszczą się zazwyczaj w przedziale 1000 – 2000 złotych. Oczywiście, o ostatecznej cenie decyduje wiek, kondycja, przeznaczenie, jak również aktualna sytuacja na rynku.
Czy w hodowli warto stawiać na rasę holsztyńsko-fryzyjską? Zalety i wady.
Zacznijmy od argumentów “za”, do których z powodzeniem możemy zaliczyć takie, jak:
- najwyższa wydajność mleczna na świecie,
- doskonałe wykorzystanie paszy energetycznej,
- łagodny temperament i łatwa adaptacja do nowoczesnej obory,
- łatwa selekcja,
- stabilny i przewidywalny rynek zbytu na mleko,
- gęsta infrastruktura wsparcia (lecznice, doradcy żywieniowi itp.),
- wczesna dojrzałość.
Drugą stronę medalu stanowią minusy, a pośród nich:
- spadek płodności (skuteczność krycia tylko 35 – 45%),
- wysokie ryzyko ketozy i kwasicy,
- predyspozycja do kulawizn,
- wrażliwość na stres cieplny,
- stosunkowo wysokie koszty żywienia i koszty weterynaryjne,
- gorsza odporność cieląt w pierwszych tygodniach życia.
P.S. W debacie publicznej bardzo często podnoszony jest argument, że krowy HF odpowiadają za wysoki ślad węglowy. Warto jednak mieć na względzie, że w przeliczeniu na litr mleka ślad ten jest niższy niż u innych ras. Głównie z uwagi na skalę oraz intensywności produkcji.
Potrzebujesz wsparcia w hodowli bydła holsztyńsko-fryzyjskiego?
Sukces w hodowli właśnie tej rasy bydła mlecznego to wypadkowa doświadczenia, konsekwentnego zarządzania i sprawnej opieki weterynaryjnej. W tym ostatnim pomogą Ci specjaliści kliniki BALWET. Jeśli chcesz, to z przyjemnością pomożemy Ci przy Twoim stadzie. Wystarczy, że się z nami skontaktujesz.
