Krowa odchodzi od stołu paszowego, przestaje przeżuwać, a Ty zaczynasz dostrzegać, że w zbiorniku z dnia na dzień ubywa mleka? Brak apetytu to bowiem najwcześniejszy (i paradoksalnie także najtańszy do odczytania) sygnał, że w stadzie dzieje się coś niepokojącego. Biorąc pod uwagę fakt, że krowa produkująca około 35 – 40 litrów mleka musi pobrać średnio nawet do 25 kilogramów suchej masy paszy dziennie – każdy dzień, w którym je mniej, znajduje odbicie najpierw w produkcji mlecznej, a potem w jej zdrowiu oraz kondycji.
Jak zdiagnozować ten problem, co może go powodować oraz w jaki sposób poradzić sobie z brakiem apetytu w stadzie krów? Tę tematykę szeroko omawiamy w tej publikacji.
Czym jest brak apetytu u krowy? Kiedy zaczynają się problemy?
Brak apetytu to objaw (nie mylić z diagnozą), za którym równie dobrze może stać choroba, błędy żywieniowe albo po prostu warunki hodowlane. W praktyce najczęściej mówimy o dwóch przypadkach:
- obniżonym pobieraniu paszy, gdy krowa je mniej albo wybiórczo (np. skubie siano, a omija paszę treściwą);
- całkowitym jadłowstręcie, gdy w ogóle nie podchodzi do stołu paszowego.
Krowa, która nie chce jeść, pokrywa braki z rezerw własnego ciała, czego efektem jest niższa produkcja w szczycie laktacji, nadmierna utrata masy ciała, a dalej – gorsze wskaźniki rozrodu.
Ile powinna jeść i przeżuwać zdrowa krowa?
Żołądek krowy składa się ze żwacza, czepca, ksiąg i trawieńca. W żwaczu mikroflora rozkłada włókno i wytwarza z niego energię dla zwierzęcia. Apetyt i praca żwacza są więc ze sobą ściśle sprzężone, bowiem krowa, która mniej je, słabiej przeżuwa, a krowa, której żwacz „stanął”, przestaje jeść. Aby sprawdzić, czy przeżuwa, wystarczy obserwować rytmiczne ruchy żuchwy, gdy zwierzę spokojnie leży lub stoi.
Jeżeli chodzi o normy – te orientacyjne przedstawiają się tak:
- pobranie ok. 22 – 25 kg suchej masy na dobę przy wydajności 35 – 40 l mleka,
- ok. 12 podejść do stołu paszowego na dobę – przy nieograniczonym dostępie do paszy,
- ok. 7 – 9 godzin przeżuwania na dobę,
- ok. 1 – 2 skurcze żwacza na minutę.
Brak apetytu u jałówki i cielęcia. Czy i czym różni się od dorosłej krowy?
U młodego bydła problem rządzi się nieco innymi prawami. Jałówka, która nie je, częściej zmaga się z błędami w żywieniu w okresie odchowu, chorobami oddechowymi albo stresem po przegrupowaniu. Z kolei cielę, które nie chce pić mleka, to zupełnie osobny temat, gdzie w grę wchodzą błędy w pojeniu (temperatura i stężenie preparatu mlekozastępczego, higiena wiader oraz smoczków), a także biegunki i choroby okresu noworodkowego.
Krowa nie je i nie przeżuwa – jak odczytać, co się dzieje?
Najlepiej czytać to jako pewien wzorzec, na który składa się kilka czynników.
- Po pierwsze, ustal, czy problem dotyczy jednej sztuki, czy może kilku lub całej grupy. Pojedyncza chora krowa to zwykle choroba (zapalenie wymienia, kulawizna, ketoza, przemieszczenie trawieńca). Natomiast spadek pobrania w całej grupie najczęściej wskazuje na żywienie albo środowisko.
- Po drugie, sprawdź, czego krowa NIE je. Tzw. wybiórczy jadłowstręt bywa typowy m.in. dla ketozy i lewostronnego przemieszczenia trawieńca, a całkowity – częściej towarzyszy wysokiej gorączce, silnemu bólowi czy ciału obcemu w czepcu.
- Po trzecie (bardzo ważne) – weź pod uwagę kontekst, oceniając, czy krowa przeżuwa, jaki ma kał, ile daje mleka i w którym jest dniu laktacji.
Co odbiera krowie apetyt? Lista możliwych przyczyn.
Jest ich całkiem sporo, a do tego często – wręcz nakładają się na siebie. Poniżej omawiamy te najczęstsze.
#1 Wycielenie
Mniejsze pobranie suchej masy tuż przed porodem wynika wprost z naturalnej fizjologii. Problem pojawia się natomiast po wycieleniu. Produkcja mleka rośnie bowiem szybciej niż apetyt, krowa wchodzi w ujemny bilans energii, a ten dodatkowo hamuje pobieranie paszy. Co ciekawe, niechęć do jedzenia po porodzie częściej dotyczy przy tym pierwiastek niż wieloródek, a najmocniej widać ją w pierwszej fazie laktacji.
#2 Choroby metaboliczne
To zdecydowanie jeden z najczęstszych powodów (szczególnie w pierwszych tygodniach laktacji):
- Ketoza daje zwykle wybiórczy jadłowstręt. Krowa najpierw odmawia paszy treściwej, wciąż jednak skubiąc siano.
- Podostra kwasica żwacza (SARA) objawia się pogorszeniem apetytu, spadkiem wydajności i niższą zawartością tłuszczu w mleku. Warto zaznaczyć, że dotyczy zwykle całej grupy, a nie jednej sztuki.
Brak apetytu, któremu towarzyszą niepokój i drżenie mięśni, jest również oznaką odwapnienia. Te same sygnały mogą jednak wskazywać na inne choroby, np. ketozę. Dlatego krowę świeżo po wycieleniu, która nie je i drży, zawsze traktuj poważnie.
#3 Mastitis, stany zapalne i kulawizny
Krowa z zapaleniem wymienia (mastitis), zapaleniem macicy czy zatrzymaniem łożyska je mniej, bo jej organizm zwyczajnie walczy z infekcją. Podobnie wygląda to przy schorzeniach racic (sztuki spędzają większą część dnia na leżąco i po prostu nie chodzą do stołu paszowego). To zazwyczaj problem jednej sztuki, czyli: jeśli jedna krowa nie je, a reszta grupy pobiera paszę normalnie – przyczyny szukaj właśnie tutaj.
#4 Upały i stres cieplny
Szacuje się, że już powyżej 26°C – pobranie suchej masy spada o około 10 – 20%. Natomiast przy 30 – 40°C nawet o 50%. Krowy wysokowydajne mają tu zdecydowanie trudniej, bowiem znoszą wysoką temperaturę znacznie gorzej niż “klasyczne” sztuki.
#5 Zmiana paszy lub przegrupowanie
Do najczęstszych winowajców po stronie żywienia zaliczamy:
- gwałtowne zmiany dawki bez zachowania okresu adaptacji,
- słabą jakość kiszonki i jej zagrzewanie się na stole paszowym,
- źle zbilansowaną energię i białko w dawce,
- zbyt duże porcje paszy treściwej.
Osobną kwestią jest też stres (wywołany np. wycieleniem, przeniesieniem do innej grupy czy zmianą mikroklimatu), który potrafi przejściowo obniżyć przyjmowanie pokarmów.
Jak pobudzić apetyt u zwierzęcia?
Pamiętaj o stosowaniu się do zasady mówiącej o tym, że wspierasz dopiero wtedy, gdy wiesz, co tak naprawdę go odebrało. W przeciwnym razie łagodzisz objaw, a choroba dalej będzie się rozwijała. O ile dodatki paszowe stosujesz w ramach codziennego żywienia, o tyle o lekach na pobudzenie apetytu decyduje (i je wydaje) wyłącznie lekarz weterynarii.
Wśród dodatków hodowcy najczęściej sięgają po:
- glikol propylenowy i propionian sodu – źródła prekursorów glukozy, które wspierają krowę w ujemnym bilansie energii,
- drożdże paszowe i żywe kultury drożdży Saccharomyces cerevisiae – wspierające mikroflorę oraz pracę żwacza,
- preparaty dożwaczowe – zawierające m.in. drożdże piwne, siemię lniane, propionian sodu i wapnia, chronione aminokwasy, witaminy oraz mikroelementy.
Kiedy wezwać weterynarza? Objawy, przy których nie warto czekać.
Jeżeli brakowi apetytu towarzyszy którykolwiek z poniższych sygnałów – natychmiast skontaktuj się z weterynarzem:
- krowa w ogóle nie przeżuwa,
- ma gorączkę powyżej 39,5°C,
- zalega i ma niechęć do wstawania,
- brak kału albo biegunka,
- wzdęcie (lewa strona brzucha wyraźnie się uwypukla),
- objawy bólowe (stękanie, zgrzytanie zębami, wyginanie grzbietu).
Jeśli natomiast krowa je wyraźnie mniej, ale przeżuwa i nie ma innych objawów, możesz ją obserwować przez kilkanaście godzin. Dopiero brak poprawy w ciągu doby będzie sygnałem, aby wezwać eksperta.
Twoja krowa nie je, a Ty nie wiesz, od czego zacząć?
W takiej sytuacji nie ma co zwlekać, bo każdy dzień bez paszy kosztuje Cię mleko i kondycję zwierzęcia. Weterynarze kliniki BALWET od lat wspierają hodowców bydła – zarówno przy chorobach metabolicznych, schorzeniach racic i wymienia, jak i w opiece okołoporodowej. Zapraszamy do kontaktu.





