Ten organ to specyficzny element krowiej anatomii, który zarówno budową, jak i sposobem funkcjonowania – bardzo, ale to bardzo różni się od innych organizmów żywych.
Z czego zbudowany jest żołądek krowy? Do czego służy każdy z jego elementów? Jak przebiega trawienie oraz przeżuwanie? Na te pytania (i wiele innych) odpowiadamy w treści tej publikacji.
Czym jest żołądek krowy? Jak działa jej układ pokarmowy?
Na początek rozprawmy się z popularnym mitem, mianowicie… krowa nie ma 4 żołądków, tylko jeden, ale za to – złożony z 4 wyraźnie oddzielonych komór. Mówienie o “czterech żołądkach” jest niejako uproszczeniem wynikającym z dużych rozmiarów i odrębnej budowy każdej z tych części. Więcej o samym pytaniu, ile żołądków ma krowa, przeczytasz w osobnym artykule.
Żołądek wielokomorowy to cecha przeżuwaczy, czyli zwierząt, które najpierw połykają słabo pogryzioną paszę, a dopiero później zwracają ją do pyska i dokładnie przeżuwają. Trzy pierwsze komory to tzw. przedżołądki, czwarta zaś komora, to z kolei żołądek właściwy, który działa podobnie jak ten u człowieka. U dorosłej krowy przedżołądki zajmują ok. 90% objętości całego narządu, a trawieniec zaledwie około 8%.
Żołądek cielęcia i dorosłej krowy – czym się różnią?
Nowo narodzone cielę – owszem, ma ten sam czterokomorowy żołądek, ale działa on zupełnie inaczej. Przedżołądki są jeszcze nierozwinięte, co sprawia, że cielę trawi jak zwierzę z żołądkiem jednokomorowym. Całą pracę wykonuje u niego tzw. rynienka przełykowa. Podczas ssania fałdy błony śluzowej odruchowo zamykają się w kanał, którym mleko trafia z pominięciem żwacza prosto do trawieńca. Gdy ten mechanizm zawodzi (np. przy zbyt szybkim pojeniu), mleko trafia do żwacza i tam fermentuje. A to może kończyć się m.in. wzdęciem i biegunką.
Jaką drogę pokonuje pokarm w żołądku krowy?
Treść krąży pomiędzy żwaczem, czepcem a pyskiem (i to nawet wielokrotnie). W uproszczeniu jej droga wygląda następująco:
- krowa zrywa paszę, słabo ją pogryza, miesza ze śliną i połyka,
- kęs trafia przełykiem do żwacza i czepca, gdzie jest mieszany i poddawany fermentacji,
- zbyt duże cząstki wracają do pyska, a krowa ponownie je przeżuwa i połyka,
- odpowiednio rozdrobniona treść przechodzi do ksiąg, w których odciągana jest z niej woda,
- z ksiąg treść trafia do trawieńca, gdzie zachodzi trawienie z udziałem kwasu i enzymów,
- dalej treść przechodzi do dwunastnicy i kolejnych odcinków jelit.
Sama długość trawienia pokarmu zależy przede wszystkim od rodzaju paszy i stopnia jej rozdrobnienia. Treść łatwo fermentująca szybciej opuszcza żwacz, z kolei twarde, włókniste cząstki potrafią krążyć w nim przez wiele godzin. Zatem, cała taka droga przez przewód pokarmowy zajmuje od 1 do nawet 3 dni.
Z czego jest zbudowany krowi żołądek?
Każda z czterech komór ma inną budowę błony śluzowej, a co za tym idzie – zupełnie inne zadanie. Poniżej omawiamy je po kolei, zgodnie z drogą, jaką pokonuje pasza.
#1 Żwacz
Największa komora, której pojemność może wynosić 100 – 180 l, 140 – 200 l, a nawet 250 l. Zależy bowiem od masy i rasy krowy, dawki pokarmowej oraz stopnia jego wypełnienia. Jego błona śluzowa pokryta jest tzw. brodawkami, które wielokrotnie zwiększają powierzchnię wchłaniania. W środku zaś panują warunki beztlenowe i stała temperatura około 38 – 40°C.
W praktyce jest on wielką komorą fermentacyjną, w której mikroorganizmy rozkładają celulozę i inne węglowodany do tzw. lotnych kwasów tłuszczowych (w tym octowy, propionowy i masłowy).
#2 Czepiec
Znajduje się tuż przed żwaczem i tworzy z nim w zasadzie jedną całość. Jego błona śluzowa ma siateczkowatą budowę, przypominającą plaster miodu. Pełni przede wszystkim rolę sortownika, który przepuszcza drobne cząstki, a duże kieruje z powrotem do pyska, aby zostały ponownie przeżute.
#3 Księgi
Wnętrze tej komory wypełniają liczne fałdy błony śluzowej, które zatrzymują większe cząstki i je rozdrabniają. Ich najważniejszym zadaniem jest jednak intensywne wchłanianie wody, a także części LKT i składników mineralnych. Dzięki temu do trawieńca trafia treść gęstsza i łatwiejsza do dalszego trawienia.
#4 Trawieniec
Jest jedyną komorą z gruczołami wydzielającymi kwas solny i enzymy trawienne, w której też zachodzi rozkład białek. Z treścią spływają do niego również miliardy mikroorganizmów, które następnie zostają w nim strawione.
Problemy trawienne dotykają Twojego stada?
Żwacz to delikatny ekosystem, który wymaga szczególnej opieki. Jeżeli Twoje krowy jej potrzebują – sięgnij po wsparcie weterynarzy kliniki BALWET. Zapraszamy!





